Jest taki moment, który wielu użytkowników komputerów zna aż za dobrze. Podłączamy dysk. System go wykrywa. Litera dysku się pojawia. Klikamy… i nagle komunikat: „Aby użyć dysku w stacji, należy go najpierw sformatować”. Albo w zarządzaniu dyskami pojawia się jeszcze bardziej tajemniczy opis: system plików RAW.

I wtedy zaczyna się nerwowe sprawdzanie Internetu, próby restartów, podłączanie dysku do innego komputera i nadzieja, że to tylko chwilowy problem. Niestety w wielu przypadkach oznacza to coś znacznie poważniejszego – system operacyjny przestał rozpoznawać strukturę danych na partycji.

Co dokładnie oznacza partycja RAW? Dlaczego się pojawia? I czy w takiej sytuacji da się jeszcze odzyskać dane?

Czym właściwie jest partycja RAW

Wbrew pozorom RAW nie jest typowym systemem plików. To raczej informacja systemu operacyjnego, że nie potrafi rozpoznać systemu plików znajdującego się na danym woluminie.

Najczęściej oznacza to, że na partycji wcześniej istniał system plików, taki jak:

• NTFS
• exFAT
• FAT32
• EXT
• APFS lub HFS+

Jednak jego struktura została uszkodzona w taki sposób, że system nie jest w stanie jej poprawnie odczytać.

Dla systemu operacyjnego taki wolumin staje się „surowy”, czyli właśnie RAW. Dane fizycznie nadal mogą znajdować się na nośniku, ale dostęp do nich jest utrudniony lub niemożliwy bez specjalistycznych narzędzi.

Gdzie najczęściej pojawia się problem RAW

Partycja RAW może wystąpić praktycznie na każdym nośniku danych. Nie jest to problem charakterystyczny dla jednego typu urządzeń.

Najczęściej spotyka się go na:

• dyskach twardych HDD
• dyskach SSD
• zewnętrznych dyskach USB
• pendrive’ach
• kartach pamięci SD i microSD
• macierzach RAID
• pamięciach NAS
• dyskach w laptopach i komputerach stacjonarnych

W praktyce oznacza to, że każdy użytkownik przechowujący dane cyfrowe może się z nim spotkać – zarówno w domu, jak i w środowisku firmowym.

Najczęstsze przyczyny pojawienia się partycji RAW

Powodów pojawienia się RAW może być wiele. Czasami jest to drobny błąd systemu plików, a czasami poważna awaria sprzętowa.

Jedną z najczęstszych przyczyn są uszkodzenia logiczne systemu plików. Mogą one powstać na przykład w wyniku nagłego odłączenia dysku od komputera, przerwania zapisu danych lub nieprawidłowego wyłączenia systemu.

Do takich sytuacji dochodzi szczególnie często w przypadku zewnętrznych dysków USB oraz pendrive’ów.

Innym częstym scenariuszem są błędy w tablicy partycji. Jeśli te kluczowe elementy struktury dysku zostaną uszkodzone, system operacyjny nie jest w stanie poprawnie zidentyfikować partycji.

Partycja RAW może pojawić się również w wyniku:

• awarii kontrolera dysku
• błędów firmware
• uszkodzeń sektorów na powierzchni talerzy HDD
• problemów z pamięcią NAND w dyskach SSD
• błędów systemu operacyjnego
• nieudanych aktualizacji systemu
• działania złośliwego oprogramowania
• błędów w macierzach RAID

W środowiskach serwerowych zdarza się także, że partycja RAW jest efektem uszkodzenia struktury macierzy RAID, kiedy system traci możliwość poprawnego złożenia danych z wielu dysków.

RAW w dyskach SSD i pamięciach flash

W przypadku dysków SSD, pendrive’ów oraz kart pamięci sytuacja bywa jeszcze bardziej złożona. Oprócz problemów logicznych dochodzą tutaj również kwestie związane z zarządzaniem pamięcią NAND.

Kontroler takich urządzeń stale przenosi dane między komórkami pamięci, stosując mechanizmy wear leveling, garbage collection.

Jeśli kontroler przestaje prawidłowo mapować dane lub dochodzi do uszkodzenia tablic translacji, system operacyjny może zobaczyć partycję jako RAW mimo że fizyczne dane nadal istnieją w pamięci.

To jeden z powodów, dla których odzyskiwanie danych z nośników flash bywa znacznie bardziej skomplikowane niż z klasycznych dysków twardych.

Dlaczego system proponuje formatowanie

Kiedy system operacyjny napotyka wolumin RAW, bardzo często wyświetla sugestię jego sformatowania.

Dla wielu użytkowników jest to mylące. Formatowanie rzeczywiście przywraca możliwość korzystania z nośnika, ale jednocześnie nadpisuje część struktur danych, które mogą być kluczowe w procesie odzyskiwania informacji. A wykonanie formatowania dla dysku SSD może trwale usunąć dane użytkownika.

Im więcej operacji zapisu zostanie wykonanych na uszkodzonym woluminie, tym mniejsze mogą być szanse na pełne odzyskanie danych.

Dlatego w sytuacji pojawienia się partycji RAW najważniejszą zasadą jest jedna rzecz: nie wykonywać żadnych operacji zapisu na tym nośniku.

Czy dane z partycji RAW da się odzyskać

W wielu przypadkach tak. Jeśli uszkodzenie dotyczy jedynie struktury logicznej systemu plików, profesjonalne narzędzia analityczne pozwalają odtworzyć strukturę woluminu lub bezpośrednio odczytać dane.

Jednak skuteczność odzyskiwania zależy od wielu czynników, między innymi:

• rodzaju nośnika
• zakresu uszkodzeń
• liczby wykonanych operacji po wystąpieniu problemu
• stanu fizycznego urządzenia

W sytuacjach, gdy partycja RAW jest wynikiem problemów sprzętowych – na przykład uszkodzeń powierzchni dysku lub awarii kontrolera – proces odzyskiwania danych wymaga specjalistycznego sprzętu laboratoryjnego.

Dlaczego warto powierzyć odzyskiwanie danych specjalistom

W Internecie można znaleźć wiele poradników sugerujących użycie darmowych narzędzi naprawczych lub programów do odzyskiwania danych. Niestety w praktyce takie próby często prowadzą do pogorszenia sytuacji.

Niektóre narzędzia dokonują zmian w strukturze dysku, próbując automatycznie „naprawić” system plików. W przypadku poważniejszych uszkodzeń może to spowodować nadpisanie fragmentów danych lub utratę informacji potrzebnych do późniejszej rekonstrukcji.

Profesjonalne firmy zajmujące się odzyskiwaniem danych stosują zupełnie inne podejście. Najpierw wykonywana jest diagnostyka nośnika, następnie tworzona jest kopia posektorowa dysku, a dopiero na jej podstawie prowadzone są dalsze analizy.

W laboratoriach wykorzystujemy specjalistyczne narzędzia, takie jak PC-3000 czy zaawansowane oprogramowanie do rekonstrukcji systemów plików i macierzy RAID. Dzięki temu możliwe jest odzyskanie danych nawet w sytuacjach, które dla standardowego oprogramowania wydają się beznadziejne.

RAW jako sygnał ostrzegawczy

Pojawienie się partycji RAW często jest pierwszym sygnałem poważniejszych problemów z nośnikiem danych. Nawet jeśli uda się przywrócić dostęp do danych, nie zawsze oznacza to, że urządzenie będzie w pełni niezawodne w przyszłości.

Dlatego każda taka sytuacja powinna być traktowana jako przypomnienie o czymś niezwykle ważnym – regularnym wykonywaniu kopii zapasowych.

Niezależnie od tego, czy dane znajdują się na dysku SSD, w macierzy RAID, czy na karcie pamięci, żadna technologia przechowywania danych nie jest całkowicie odporna na awarie.

Na koniec

Partycja RAW to jeden z tych komunikatów, które potrafią wywołać sporo stresu. W jednej chwili dostęp do zdjęć, dokumentów czy firmowych projektów znika z poziomu systemu operacyjnego.

Dobra wiadomość jest taka, że w wielu przypadkach dane nadal istnieją na nośniku. Zła – że niewłaściwe działania podjęte w pierwszych chwilach po awarii mogą znacząco utrudnić ich odzyskanie.

Dlatego zamiast eksperymentować z kolejnymi programami naprawczymi, często rozsądniejszym rozwiązaniem jest oddanie nośnika do profesjonalnej analizy. W świecie danych, podobnie jak w medycynie, czasami najważniejsza jest jedna decyzja – aby problemem zajął się specjalista. Zapraszamy na bezpłatną wycenę.