Rytmiczne stukanie z wnętrza komputera albo dysku zewnętrznego to jeden z najpoważniejszych sygnałów ostrzegawczych, jakie może dać nośnik danych. Wiele osób próbuje wtedy podłączyć dysk „jeszcze raz” albo uruchomić program do odzyskiwania plików. To najczęstszy błąd, bo każde kolejne uruchomienie uszkodzonego dysku może zmniejszyć szanse na odzyskanie danych. Wyjaśniamy, skąd bierze się ten dźwięk i jak postępować, żeby nie stracić plików na zawsze.
Skąd bierze się stukanie dysku?
Dysk twardy HDD zapisuje dane na wirujących talerzach magnetycznych. Nad ich powierzchnią, na wysokości kilku nanometrów, unoszą się głowice zamocowane na wspólnym ramieniu. Po włączeniu zasilania dysk najpierw odczytuje swoje oprogramowanie (firmware) zapisane w ukrytej strefie serwisowej na talerzach. Jeśli ta operacja się nie uda, ramię głowic wraca do pozycji wyjściowej i próbuje ponownie. Te powtarzane ruchy słyszymy jako regularne klikanie. Sam dźwięk nie mówi jednak, co dokładnie się zepsuło. Podobne stukanie może mieć kilka różnych przyczyn.
Uszkodzone głowice
To najczęstsza i najpoważniejsza przyczyna. Głowice zużywają się po latach pracy albo ulegają uszkodzeniu po upadku czy wstrząsie. Taki dysk zwykle stuka kilka razy, a potem przestaje się kręcić, albo stuka bez przerwy. Uszkodzona głowica może przy kolejnych próbach rysować powierzchnię talerzy.
Uszkodzona strefa serwisowa i firmware
Czasem głowice są sprawne, ale dysk nie potrafi wczytać własnego oprogramowania. Znanym przykładem są dyski Seagate Barracuda 7200.11, które przez błąd w firmware przestawały odpowiadać, choć dane na talerzach pozostawały nienaruszone. Takie przypadki rozwiązuje się naprawą oprogramowania, bez otwierania dysku. Wiele nowych dysków Seagate np. ST2000LM0007 czy ST1000LM035 które często występują w dyskach przenośnych również mają podobne problemy, tylko ich usunięcie jest bardziej skomplikowane niż w pierwszych dyskach Seagate Barracuda
Elektronika i przedwzmacniacz
Awaria elementów na płytce elektroniki albo przedwzmacniacza głowic również może powodować klikanie. Podmiana płytki z innego dysku rzadko pomaga, bo każdy egzemplarz ma na niej unikalne dane kalibracyjne.
Za słabe zasilanie
W dyskach zewnętrznych stukanie bywa efektem zbyt słabego zasilania z portu USB, uszkodzonego kabla lub zasilacza. Dysk nie ma dość energii, żeby się rozkręcić, i ponawia próby.
Uszkodzona powierzchnia talerzy
Gdy uszkodzony jest obszar, w którym zapisane są ścieżki prowadzące głowice, dysk gubi orientację i stuka, szukając znanego punktu odniesienia.
Kiedy klikanie jest normalne?
Pojedyncze, ciche kliknięcie przy usypianiu lub wyłączaniu dysku to zwykle parkowanie głowic, czyli normalna praca mechanizmu. Niepokój powinny budzić dźwięki głośne, metaliczne i powtarzające się w regularnym rytmie. Szczególnie wtedy, gdy dysk jednocześnie nie pojawia się w systemie, działa bardzo wolno albo zawiesza komputer.
Dlaczego nie wolno ignorować stukania?
Stukający dysk nie naprawi się sam. Jeśli przyczyną są głowice, każde włączenie zwiększa ryzyko, że uszkodzona głowica lub jej odłamki zarysują talerze. Rysy niszczą warstwę magnetyczną, na której zapisane są dane, i mogą przekreślić odzysk nawet w profesjonalnym laboratorium. Dysk, który dziś jeszcze czasem się uruchamia, jutro może nie dać żadnych oznak życia.
Dysk stuka – co zrobić krok po kroku
1. Natychmiast odłącz zasilanie. Nie czekaj na zakończenie kopiowania. 2. Nie uruchamiaj dysku ponownie „na próbę”. 3. Zapisz objawy: kiedy pojawił się dźwięk, czy dysk upadł, czy był widoczny w systemie. 4. Jeśli to dysk zewnętrzny i nie było upadku, możesz jeden raz sprawdzić inny kabel i port USB z pełnym zasilaniem. Jeśli stukanie nie ustąpi, przerwij próby. 5. Skontaktuj się z laboratorium odzyskiwania danych i przekaż opis objawów.
Czego nie robić ze stukającym dyskiem
Nie uruchamiaj programów do odzyskiwania danych ani skanowania powierzchni. Wielogodzinne skanowanie to dla uszkodzonych głowic najgorsza możliwa próba. Nie wkładaj dysku do zamrażarki. Skraplająca się para wodna może osiąść na talerzach i elektronice. Nie stukaj w obudowę i nie potrząsaj dyskiem. Nie otwieraj dysku. Nawet drobina kurzu jest większa niż odstęp między głowicą a talerzem. Nie podmieniaj płytki elektroniki bez przeniesienia jej unikalnych danych.
Co dzieje się w laboratorium?
Specjaliści najpierw ustalają przyczynę: sprawdzają elektronikę, odczyt strefy serwisowej i stan każdej głowicy. Jeśli głowice są uszkodzone, wymienia się je w pomieszczeniu clean room na części z dopasowanego dysku-dawcy. Następnie powstaje kopia sektor po sektorze na specjalistycznym sprzęcie, który omija uszkodzone obszary i kontroluje każdą próbę odczytu. Pliki odzyskuje się dopiero z tej kopii, bez dalszego obciążania oryginalnego nośnika.
Podsumowanie
Stukanie dysku oznacza poważny problem, ale nie musi oznaczać utraty danych. Szanse na odzysk są największe wtedy, gdy dysk zostanie wyłączony zaraz po pojawieniu się dźwięku i nie będzie dalej używany. Jeśli Twój dysk stuka lub klika, odłącz go i skontaktuj się z naszym laboratorium. Zdiagnozujemy nośnik i przedstawimy wycenę, zanim rozpoczniemy jakiekolwiek prace.
